Jaki jest wiek emerytalny w Polsce?

Powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zasady te obowiązują nieprzerwanie od 1 października 2017 roku. W praktyce wiele osób pracuje dłużej – rzeczywisty moment zakończenia aktywności zawodowej to średnio 60,7 roku dla kobiet i 65,3 roku dla mężczyzn. W artykule szczegółowo omawiamy aktualne regulacje, wyjątki oraz dane o skali zjawiska pracy na emeryturze.

Czym jest powszechny wiek emerytalny w Polsce?

Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kobiety nabywają prawo do świadczenia w wieku 60 lat, a mężczyźni w wieku 65 lat. Warunkiem jest opłacanie składek przez co najmniej jeden dzień oraz niepobieranie wcześniejszej emerytury z tytułu podwyższonego wieku. Aby w ogóle uzyskać świadczenie, potrzebny jest minimalny staż pracy: 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, przy czym okresy nieskładkowe mogą stanowić do 1/3 okresów składkowych. Osoby z krótszym stażem mogą sumować okresy zatrudnienia w różnych krajach Unii Europejskiej.

Od 1 października 2017 roku obowiązuje wiek emerytalny 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Podstawa prawna i wymagany staż

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych definiuje podstawowe kryteria. Wspomniany już minimalny staż pracy emerytalny – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn – jest fundamentalny; bez niego świadczenie nie przysługuje, choć w niektórych sytuacjach można doliczyć okresy pracy za granicą. Wymagany jest przynajmniej symboliczny dzień opłaconych składek, co sprawia, że w praktyce każda osoba, która kiedykolwiek była objęta ubezpieczeniem, może po spełnieniu wieku ubiegać się o emeryturę. Dla urodzonych po 31 grudnia 1948 roku właśnie te reguły są wiążące.

Wyjątki od reguły – wcześniejsze emerytury

Od ogólnych zasad istnieją liczne wyjątki, opisane w art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184 wymienionej ustawy. Z wcześniejszej emerytury mogą skorzystać m.in. górnicy oraz osoby zatrudnione w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Również nauczyciele, na podstawie Karty Nauczyciela, mają możliwość przejścia na emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku. Regulacje te odzwierciedlają specyfikę niektórych profesji, a ich katalog pozostaje zamknięty.

Minimalna emerytura na tle inflacji

Choć nie decyduje o samym wieku, warto pamiętać o wysokości najniższego gwarantowanego świadczenia. Od 2015 roku minimalna emerytura wzrosła o 119 procent – to efekt waloryzacji i dodatkowych wypłat, takich jak 13. i 14. emerytura. W 2026 roku, po marcowej waloryzacji, jej kwota nadal będzie zabezpieczeniem podstawowych potrzeb, jednak wiele osób decyduje się pracować, by poprawić domowy budżet.

Jak zmieniał się wiek emerytalny na przestrzeni lat?

Reformy systemu emerytalnego w Polsce w ostatnich dwóch dekadach przypominają swoistą huśtawkę. Koalicja PO-PSL podniosła wiek emerytalny do 67 lat zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn, argumentując to wydłużaniem się życia i stabilnością finansów publicznych. Okres ten wspominany jest często jako rekordowe bezrobocie sięgające 14,5 procent, a stawka godzinowa w tym czasie spadała nawet do 5 złotych. Po wyborach w 2015 roku rząd Prawa i Sprawiedliwości, spełniając zapowiedzi premiera Mateusza Morawieckiego i wiceprezesa Joachima Brudzińskiego, obniżył wiek emerytalny z powrotem do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Ustawa weszła w życie 1 października 2017 roku.

Zmiany wieku emerytalnego w ujęciu historycznym przedstawia poniższe zestawienie:

Rzeczywisty wiek kończenia pracy – co pokazują dane ZUS?

Z opublikowanego niedawno raportu ZUS wynika, że na koniec 2025 roku aż 879,5 tys. osób z ustalonym prawem do emerytury było objętych ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu – co oznacza, że nadal pracowały. Dla 552,7 tys. z nich odprowadzano również składki emerytalne i rentowe. W porównaniu z końcem 2015 roku liczba pracujących emerytów wzrosła o blisko 53 procent, a sam ZUS przyznaje, że trend ten przybiera na sile.

Efektywny wiek emerytalny – czyli średni moment zakończenia pracy – wynosi 60,7 lat dla kobiet i 65,3 lat dla mężczyzn.

Liczba pracujących emerytów – 879 tysięcy i wciąż rośnie

Spośród wszystkich osób łączących pracę z emeryturą aż 97 proc. osiągnęło już powszechny wiek emerytalny. Przeciętny wiek pracującego emeryta wynosi 67,8 roku – przy czym mężczyźni są starsi (69,5 roku) niż kobiety (66,6 roku). Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich i członek rady nadzorczej ZUS, podkreśla, że efektywny wiek emerytalny – czyli moment faktycznego zakończenia pracy – od kilku lat pozostaje w stagnacji.

W jakich branżach i na jakich umowach pracują seniorzy?

Aktywni zawodowo emeryci najczęściej znajdują zatrudnienie w kilku charakterystycznych sektorach. Według danych ZUS, struktura wygląda następująco:

• opieka zdrowotna i pomoc społeczna – 17,2%,
• handel hurtowy i detaliczny (wraz z naprawą pojazdów) – 12,5%,
• przetwórstwo przemysłowe – 10,5%,
• edukacja – 10,1%.

Dominującą formą zatrudnienia pozostaje umowa o pracę, z której korzysta 37 proc. pracujących emerytów. Kolejne 26,4 proc. pracuje na zleceniu, a część prowadzi własną działalność gospodarczą – ci ostatni zobowiązani są jedynie do opłacania składki zdrowotnej, bez składek emerytalno-rentowych. Co ciekawe, aż 57 proc. aktywnych seniorów wykonuje obowiązki w mikrofirmach zatrudniających maksymalnie 9 osób, natomiast wielkie korporacje (powyżej 1000 pracowników) angażują niespełna 7 proc. z nich.

Gdzie mieszka najwięcej aktywnych emerytów?

Pod względem geograficznym, województwo mazowieckie skupia 16,5 proc. ogółu pracujących emerytów, a województwo śląskie – 13,8 proc. Na przeciwnym biegunie znajduje się województwo opolskie zaledwie z 2,3-procentowym udziałem. Te różnice odzwierciedlają strukturę rynku pracy i rozwój poszczególnych regionów.

Praca na emeryturze czy opóźnienie świadczenia – co bardziej się opłaca?

Eksperci od dłuższego czasu wskazują, że model dorabiania po przejściu na emeryturę stwarza iluzję bezpieczeństwa. Łukasz Kozłowski ostrzega, że połączenie dwóch źródeł dochodu (pensja plus świadczenie) tylko z pozoru rozwiązuje problem niskich emerytur.

Model emerytura i dodatkowa praca – wygoda z pułapką

Krótkoterminowo zestaw „emerytura + dodatkowa praca” daje satysfakcję finansową, bo co miesiąc wpływa wypłata od pracodawcy i przelew z ZUS. Kłopot pojawia się w chwili, gdy stan zdrowia lub wiek uniemożliwią dalszą aktywność zawodową – wówczas pozostaje już tylko emerytura, która często okazuje się bardzo niska. Zdaniem specjalisty z Federacji Przedsiębiorców Polskich, taki mechanizm sprawia, że świadczenie przestaje pełnić funkcję zabezpieczenia na okres niezdolności do pracy.

O ile wzrośnie świadczenie po opóźnieniu o rok?

Znacznie korzystniejszą strategią jest późniejsze przejście na emeryturę. Każdy dodatkowy rok zwłoki może podnieść wysokość świadczenia o 12–14 procent. Mechanizm polega na tym, że kapitał zgromadzony w ZUS jest dłużej waloryzowany, a jednocześnie dzielony przez mniejszą liczbę miesięcy – im dłużej pracujemy bez pobierania świadczenia, tym wyższy jest iloraz decydujący o wypłacie. Dla kobiety, która zamiast w wieku 60 lat przechodzi na emeryturę w wieku 61 lat, różnica będzie więc odczuwalna przez całą dalszą jesień życia.

Każdy dodatkowy rok opóźnienia przejścia na emeryturę może podnieść świadczenie o 12–14 procent.

Zachęty i kary – 13. i 14. emerytura oraz ulga PIT-0

Obecny system, zdaniem Łukasza Kozłowskiego, bardziej karze za dłuższą pracę niż do niej zachęca. Osoba opóźniająca złożenie wniosku traci bowiem prawo do 13. i 14. emerytury – bonusów wypłacanych wyłącznie aktualnym emerytom. Równocześnie przysługuje jej ulga PIT-0, czyli zwolnienie z podatku dochodowego od wynagrodzenia, ale ekonomista ocenia ją jako zbyt małą, by zrównoważyć utracone dodatki. Kozłowski postuluje, aby równowartość tych świadczeń była zapisywana na koncie jako dodatkowe składki lub kumulowana i wypłacana po przejściu na emeryturę.

Podniesienie wieku emerytalnego dla komorników – czy to początek zmian?

W połowie 2025 roku Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o komornikach sądowych, która podnosi górną granicę wieku wykonywania zawodu z 65 do 70 lat. Ustawa wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu i dotyczy zarówno komorników, jak i asesorów komorniczych.

Uzasadnieniem dla nowelizacji było zrównanie z innymi zawodami prawniczymi. Już wcześniej notariusze mogli pracować do 70. roku życia, sędziowie – przechodzić w stan spoczynku w wieku 65 lat z możliwością przedłużenia do 70 lat, a prokuratorzy podlegali analogicznym zasadom. Adwokaci i radcowie prawni w ogóle nie mają ustawowego limitu wieku. Po zmianie komornicy nie muszą pracować do 70 lat – to jedynie górna granica, której osiągnięcie uprawnia ministra sprawiedliwości do odwołania, ale każdy może wcześniej złożyć rezygnację.

Demograficzne wyzwania i kondycja finansowa ZUS

Choć dyskusja o powszechnym podniesieniu wieku emerytalnego jest politycznym tabu, dane demograficzne nie pozostawiają złudzeń. W 2023 roku osoby w wieku co najmniej 60 lat stanowiły 26,3 procent populacji, a do 2060 roku, według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego, liczba seniorów wzrośnie do 11,9 miliona, czyli aż 38,3 procent ogółu mieszkańców. Jednocześnie grupa osób w wieku produkcyjnym skurczy się o 40 procent.

Obciążenie finansowe rośnie: w 2024 roku dotacja budżetowa do ZUS wyniosła rekordowe 64,7 miliarda złotych, a wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sięgnęły 418,1 miliarda złotych, z czego 369 miliardów przeznaczono na emerytury i renty. W tych warunkach każdy dodatkowy rok aktywności zawodowej odciąża system, a przykład komorników może być niewielkim krokiem w stronę szerszej refleksji.

Do 2060 roku seniorzy stanowić będą 38,3% społeczeństwa, a liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie o 40%.